Độ kín ống gió là gì? Nguyên nhân rò rỉ và phương pháp kiểm tra

Độ kín ống gió là gì? Nguyên nhân rò rỉ và phương pháp kiểm tra

Đường ống gió có nhiệm vụ đưa không khí từ quạt hoặc thiết bị xử lý đến đúng khu vực sử dụng. Nếu thân ống và các mối nối bị hở, một phần lưu lượng sẽ thất thoát trước khi đến cửa gió.

Với đường cấp áp suất dương, không khí rò ra khoang trần hoặc phòng kỹ thuật. Với đường hồi và đường hút áp suất âm, bụi, mùi hoặc không khí không được kiểm soát có thể bị hút vào trong ống.

Rò rỉ nhỏ tại một mối nối có thể chưa gây ảnh hưởng rõ rệt. Tuy nhiên, khi toàn hệ thống có hàng trăm mặt bích, cổ nhánh và phụ kiện, tổng lượng khí thất thoát có thể làm cửa gió thiếu lưu lượng, quạt vận hành kém hiệu quả và quá trình cân bằng hệ thống gặp khó khăn.

1. Độ kín ống gió là gì?

Độ kín ống gió thể hiện khả năng hạn chế không khí đi qua các khe hở ngoài đường dẫn được thiết kế.

Những vị trí ảnh hưởng đến độ kín gồm:

mối ghép dọc của thân ống;

mặt bích giữa hai đoạn;

bốn góc bích;

cổ nhánh;

cút, côn và chạc;

cửa thăm;

trục van;

lỗ lắp cảm biến;

đoạn nối với quạt, hộp gió và ống mềm.

Một hệ thống đạt yêu cầu không nhất thiết hoàn toàn không có rò rỉ. Khi nghiệm thu, lượng khí thất thoát thực tế phải nằm trong giới hạn được quy định theo cấp độ kín, áp suất và tiêu chuẩn của dự án.

Cần phân biệt rõ:

Độ dày tôn quyết định chủ yếu đến độ cứng và khả năng chống biến dạng.

Độ kín phụ thuộc nhiều vào mối ghép, bích, gioăng, keo làm kín và chất lượng lắp đặt.

Một đoạn ống dùng tôn dày vẫn có thể rò nhiều nếu mặt bích cong, thiếu gioăng hoặc cổ nhánh không được xử lý kín.

2. Vì sao phải kiểm soát độ kín?

Hạn chế thất thoát lưu lượng

Không khí rò trên đường đi làm lưu lượng đến cửa gió thấp hơn thiết kế. Những nhánh xa quạt thường chịu ảnh hưởng rõ nhất.

Nếu chỉ tăng tốc độ quạt để bù, áp suất và tiếng ồn có thể tăng, trong khi các điểm hở tiếp tục rò mạnh hơn.

Giúp cân bằng hệ thống chính xác

Van VCD chỉ phân phối lại lưu lượng giữa các nhánh. Van không thể bù được lượng khí đã mất qua khe hở.

Đường ống nên được kiểm tra và xử lý rò trước khi thực hiện đo, điều chỉnh và cân bằng hệ thống.

Giảm lãng phí năng lượng

Không khí đã được làm lạnh, sưởi hoặc xử lý độ ẩm nhưng rò vào khu vực không sử dụng sẽ gây lãng phí năng lượng. Quạt và thiết bị điều hòa có thể phải làm việc nhiều hơn để duy trì điều kiện trong phòng.

Duy trì chênh áp và kiểm soát chất lượng không khí

Độ kín đặc biệt quan trọng với:

phòng sạch;

phòng cách ly;

phòng thí nghiệm;

hệ thống hút mùi;

hút khí ô nhiễm;

khu vực cần duy trì áp suất dương hoặc âm.

Rò rỉ có thể làm sai lệch chênh áp, phát tán mùi hoặc hút bụi từ khoang trần vào hệ thống.

 

3. Nguyên nhân phổ biến làm ống gió bị rò

Gioăng mặt bích không liên tục

Gioăng bị đứt, lệch hoặc thiếu tại góc làm hai mặt bích không thể ép kín hoàn toàn. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất.

Bề mặt bích phải sạch, phẳng và không dính dầu trước khi dán gioăng.

Góc bích bị hở

Bốn góc là nơi các thanh bích và ke góc giao nhau. Nếu không được xử lý kín, không khí có thể thoát ra dù các cạnh thẳng đã có gioăng.

Thiếu kẹp hoặc bulông siết không đều

Khoảng cách kẹp quá lớn khiến bích không ép đều lên gioăng. Với bích sử dụng bulông, siết lệch một phía có thể làm mặt bích cong và tạo khe hở ở phía còn lại.

Mối ghép dọc không hoàn thiện

Mép tôn khóa không hết, bị lệch hoặc bung trong quá trình vận chuyển có thể gây rò dọc theo thân ống.

Với hệ áp suất cao hoặc yêu cầu kín lớn, mối ghép có thể cần bổ sung vật liệu làm kín theo chỉ dẫn kỹ thuật.

Cổ nhánh và phụ kiện lắp không sát

Cổ tròn, cổ vuông, cút, côn và chạc có nhiều đường cắt, điểm bắt vít và mí ghép. Nếu cổ không áp sát thân ống hoặc sealant không phủ liên tục, không khí sẽ rò quanh chu vi.

Lỗ xuyên không được bịt kín

Lỗ lắp trục van, cảm biến, ống đo áp và các vị trí khoan bổ sung đều có thể trở thành điểm rò.

Các lỗ vít cũ sau khi tháo phụ kiện cũng cần được xử lý kín.

Thân ống hoặc mặt bích bị biến dạng

Ống bị móp khi vận chuyển, treo lệch hoặc ép cưỡng bức khi lắp đặt có thể làm mặt bích mất phẳng.

Không nên dùng kẹp bích để kéo hai đoạn ống đang lệch tim vào nhau. Cần căn chỉnh hệ treo trước khi liên kết.

Sử dụng sai vật liệu làm kín

Băng dán hoặc keo thông thường có thể không phù hợp với nhiệt độ, độ ẩm, vật liệu ống hoặc yêu cầu chống cháy của công trình.

Sealant phải được thi công trên bề mặt sạch, khô và có đủ thời gian đóng rắn trước khi thử.

4. Các phương pháp kiểm tra rò rỉ

Kiểm tra trực quan

Đây là bước đơn giản nhưng cần thực hiện xuyên suốt quá trình lắp đặt.

Kỹ thuật viên kiểm tra đường gioăng, góc bích, kẹp, cổ nhánh, cửa thăm và các lỗ xuyên. Phương pháp này giúp phát hiện lỗi rõ ràng nhưng không xác định được tổng lượng khí thất thoát.

Kiểm tra bằng âm thanh

Điểm hở lớn ở đường cấp có thể phát ra tiếng rít khi hệ thống vận hành. Phương pháp này chỉ phù hợp để khoanh vùng sơ bộ.

Không nên dùng âm thanh làm căn cứ duy nhất để nghiệm thu.

Kiểm tra bằng khói

Khói được đưa gần vị trí nghi ngờ hoặc vào trong đoạn ống. Chuyển động của khói giúp nhận biết luồng khí thoát ra hoặc bị hút vào.

Phương pháp này phù hợp để kiểm tra:

góc bích;

đường ghép;

cổ nhánh;

cửa thăm;

vị trí lắp van.

Khói giúp tìm điểm hở nhưng không đo được tổng lưu lượng rò.

Kiểm tra bằng dung dịch tạo bọt

Dung dịch được quét lên vị trí nghi ngờ khi đường ống đang chịu áp. Bong bóng xuất hiện cho thấy không khí đang đi qua khe hở.

Phương pháp này hữu ích với đường hàn, lỗ vít, góc bích và các điểm rò nhỏ.

Kiểm tra bằng thiết bị siêu âm

Thiết bị siêu âm phát hiện âm thanh tần số cao sinh ra khi khí đi qua khe nhỏ. Phương pháp này phù hợp với vị trí khó quan sát hoặc môi trường công trường có nhiều tiếng ồn.

Thử áp và đo lưu lượng

Đây là phương pháp định lượng để xác định đoạn ống có đạt yêu cầu hay không.

Đoạn cần thử được cách ly và bịt kín các đầu mở. Thiết bị thử tạo áp suất bên trong đường ống, sau đó đo lượng không khí cần bổ sung để giữ áp suất ổn định.

Kết quả được so sánh với giới hạn rò rỉ của tiêu chuẩn và hồ sơ dự án.

5. Quy trình thử kín cơ bản

Quy trình có thể thực hiện theo các bước chính sau:

Bước 1: Chia phạm vi thử

Nên chia hệ thống theo tầng, khu vực hoặc cấp áp suất. Đoạn thử không nên quá lớn vì sẽ khó bịt đầu, khó khoanh vùng và mất nhiều thời gian sửa chữa.

Bước 2: Kiểm tra sơ bộ

Quan sát toàn bộ mối ghép, góc bích, cổ nhánh và cửa thăm. Các lỗi có thể nhìn thấy cần được sửa trước khi lắp thiết bị thử.

Bước 3: Bịt kín đầu mở

Cửa gió, nhánh chờ và vị trí đấu nối ngoài phạm vi thử phải được bịt chắc chắn. Đầu bịt cũng phải kín, nếu không kết quả đo sẽ bao gồm cả lượng rò của dụng cụ thử.

Bước 4: Kết nối thiết bị

Bộ thử gồm quạt tạo áp, thiết bị đo áp suất và thiết bị đo lưu lượng. Phạm vi đo phải phù hợp với đoạn ống và yêu cầu của dự án.

Bước 5: Tăng áp từ từ

Áp suất được tăng theo từng bước. Trong quá trình này cần quan sát thân ống, mặt bích, đầu bịt và hệ treo.

Nếu ống phồng, lõm, rung mạnh hoặc xuất hiện tiếng động bất thường, phải dừng để kiểm tra.

Bước 6: Ghi kết quả

Khi áp suất ổn định, ghi lại lưu lượng rò, phạm vi thử, áp suất, thiết bị đo và tiêu chí chấp nhận.

Đoạn ống đạt khi lượng rò đo được không vượt quá giới hạn cho phép.

Bước 7: Sửa và thử lại

Nếu kết quả không đạt, sử dụng khói, dung dịch tạo bọt hoặc siêu âm để tìm điểm hở. Sau khi sửa và chờ keo đóng rắn, cần thử lại tại cùng điều kiện.

6. Nên thử kín ở giai đoạn nào?

Thời điểm phù hợp nhất là sau khi lắp hoàn thiện đường ống nhưng trước khi bảo ôn và đóng trần.

Thử ở giai đoạn này giúp:

quan sát được toàn bộ mối nối;

sửa chữa thuận tiện;

không phải tháo lớp cách nhiệt;

tránh ảnh hưởng đến trần hoàn thiện;

bảo đảm điều kiện trước khi cân bằng hệ thống.

Với dự án lớn, nên nghiệm thu theo từng tầng hoặc từng khu vực thay vì chờ lắp xong toàn bộ hệ thống.

Sau khi bổ sung nhánh, di chuyển cửa gió, thay quạt hoặc khoan lắp cảm biến, khu vực bị can thiệp cũng nên được kiểm tra lại.

7. Cách xử lý các vị trí bị rò

Rò tại mặt bích

Tháo mối nối, vệ sinh bề mặt và thay gioăng nếu cần. Hai đoạn ống phải được căn đúng tâm trước khi lắp lại kẹp hoặc bulông.

Rò tại góc bích

Làm sạch vị trí, kiểm tra ke góc và bổ sung sealant phù hợp. Nếu bích đã cong hoặc biến dạng, cần sửa hoặc thay mới.

Rò tại đường ghép dọc

Khóa lại mí, xử lý sealant hoặc thay đoạn ống nếu đường ghép bị bung nghiêm trọng.

Rò quanh cổ nhánh

Kiểm tra độ áp sát, số lượng vít và lớp làm kín quanh cổ. Cổ bị méo hoặc sai kích thước nên được thay thay vì cố phủ thêm keo.

Rò tại cửa thăm

Kiểm tra gioăng, khóa và độ phẳng của khung. Cửa cong vênh thường cần sửa hoặc thay mới.

Rò tại trục van và cảm biến

Dùng chi tiết làm kín phù hợp nhưng vẫn phải bảo đảm trục van có thể chuyển động và cảm biến có thể tháo bảo trì.

Không nên bắn keo cố định trực tiếp vào trục đang cần xoay.

8. Cách hạn chế rò rỉ ngay từ đầu

Để giảm sửa chữa sau lắp đặt, cần kiểm soát đồng thời khâu sản xuất và thi công.

Hồ sơ kỹ thuật nên quy định rõ:

cấp độ kín;

cấp áp suất;

kiểu bích;

loại gioăng;

vị trí sử dụng sealant;

khoảng cách kẹp;

phạm vi cần thử;

thời điểm nghiệm thu.

Tại xưởng, cần kiểm tra độ vuông đầu ống, độ phẳng mặt bích, chất lượng khóa mí và kích thước cổ nhánh.

Tại công trường, sản phẩm phải được bảo vệ khỏi móp méo, căn chỉnh đúng tim và treo đỡ ổn định trước khi ghép nối.

9. Gia công ống gió tại Kaiyo Việt Nam

Kaiyo Việt Nam nhận gia công ống gió vuông, chữ nhật, tròn trơn và tròn xoắn theo kích thước, áp suất và yêu cầu độ kín của từng công trình. Sản phẩm được sản xuất đồng bộ cùng cút, côn, chạc, hộp gió và van, giúp các đầu kết nối khớp nhau khi lắp đặt.

Kaiyo hỗ trợ rà soát kiểu bích, gioăng, vị trí cần làm kín và phương án chia đoạn theo shop drawing. Việc kiểm soát từ khâu tạo mí đến hoàn thiện mặt bích giúp hạn chế tình trạng góc hở, đầu ống méo hoặc phải sửa chữa nhiều tại công trường.

10. Câu hỏi thường gặp

Độ kín ống gió có nghĩa là hoàn toàn không rò không?

Không. Hệ thống có thể được phép rò trong một giới hạn nhất định, tùy cấp độ kín, áp suất và tiêu chuẩn của dự án.

Ống gió tôn dày có chắc chắn kín hơn không?

Không nhất thiết. Tôn dày giúp tăng độ cứng, còn độ kín phụ thuộc chủ yếu vào mối ghép, bích, gioăng và chất lượng thi công.

Kiểm tra bằng khói có đủ để nghiệm thu không?

Khói giúp tìm vị trí hở nhưng không đo được tổng lưu lượng rò. Nghiệm thu định lượng cần sử dụng thiết bị thử áp và đo lưu lượng.

Có nên thử kín sau khi bảo ôn không?

Nên thử trước khi bảo ôn để dễ quan sát và sửa chữa, tránh phải tháo lớp cách nhiệt khi phát hiện điểm hở.

Vì sao thử kín đạt nhưng cửa gió vẫn thiếu lưu lượng?

Nguyên nhân có thể nằm ở quạt, van VCD, kích thước ống, ống mềm bị nén hoặc quá trình cân bằng. Độ kín chỉ là một trong các yếu tố ảnh hưởng đến lưu lượng.

11. Kết luận

Độ kín ống gió ảnh hưởng trực tiếp đến lưu lượng, năng lượng và khả năng kiểm soát áp suất của hệ thống HVAC. Những vị trí dễ rò nhất là góc bích, gioăng, mối ghép dọc, cổ nhánh, cửa thăm và các lỗ xuyên.

Kiểm tra bằng mắt, khói hoặc dung dịch tạo bọt giúp xác định điểm hở. Thử áp kết hợp đo lưu lượng là phương pháp phù hợp để đánh giá định lượng.

Hệ thống nên được thử kín theo từng khu vực, trước khi bảo ôn, đóng trần và cân bằng lưu lượng. Khi phát hiện rò, cần xử lý đúng nguyên nhân và thử lại thay vì phủ keo tràn lan lên toàn bộ mối nối.

Để hoàn thiện phương án đường ống, bạn có thể tham khảo thêm độ dày tôn theo kích thước và áp suất, ống gió vuông nẹp C và ảnh hưởng của sai số gia công HVAC. Các nội dung này giúp đối chiếu cấu tạo, vật liệu, yêu cầu gia công và điều kiện vận hành trước khi chốt phương án. Bạn cũng có thể xem thêm nguyên nhân và cách khắc phục sự cố đường ống gió trên website Gia Công Ống Gió Kaiyo.