Van gió VCD tay gạt tròn: Cấu tạo, vị trí lắp và cách sử dụng

Trong hệ thống HVAC, lưu lượng không khí không tự phân bổ đồng đều giữa các nhánh. Tuyến gần quạt, có chiều dài ngắn hoặc ít phụ kiện thường nhận nhiều gió hơn; trong khi các nhánh xa và có tổn thất lớn dễ bị thiếu lưu lượng.

Van gió VCD tay gạt tròn được lắp trên đường ống tròn để thay đổi sức cản của từng nhánh. Kỹ thuật viên điều chỉnh góc cánh bằng tay gạt, đo lại lưu lượng rồi khóa van tại vị trí phù hợp. Thiết bị có cấu tạo đơn giản, dễ lắp đặt và được sử dụng phổ biến trong đường cấp gió, hồi gió, khí tươi và hút khí thải.

Van không có chức năng tạo thêm lưu lượng. Thiết bị chỉ tăng hoặc giảm tiết diện thông thoáng, qua đó phân phối lại lượng không khí trong toàn bộ mạng ống.

1. Van gió VCD tay gạt tròn là gì?

VCD là viết tắt của Volume Control Damper, tức van điều chỉnh lưu lượng không khí.

Van VCD tay gạt tròn có thân dạng hình trụ, kích thước tương ứng với đường kính ống gió tròn. Bên trong thân van thường có một cánh tròn liên kết với trục. Phía ngoài là tay gạt dùng để xoay cánh và khóa tại vị trí cần thiết.

ASHRAE định nghĩa balancing damper là thiết bị có cánh điều chỉnh để kiểm soát lưu lượng. Quá trình cân bằng hệ thống được thực hiện bằng cách thay đổi vị trí damper và các thiết bị phân phối nhằm đưa lưu lượng thực tế về gần giá trị thiết kế.

Van VCD tròn thường được sử dụng để:

cân bằng lưu lượng giữa các nhánh ống;

giảm lượng gió tại tuyến đang dư;

đóng hoặc mở thủ công một nhánh;

hỗ trợ quá trình đo, điều chỉnh và cân bằng hệ thống;

duy trì vị trí cánh sau khi hoàn thành cân chỉnh.

Kaiyo Việt Nam sản xuất van tay gạt tròn dùng cho đường gió cấp, gió hồi và vị trí phía sau hộp góp gió.

Van VCD tròn có phải van một chiều không?

Không. Hai loại van có nguyên lý hoàn toàn khác nhau:

Van VCD tay gạt: Cánh được điều chỉnh thủ công và giữ cố định tại góc đã chọn.

Van một chiều: Cánh tự mở theo chiều dòng khí và tự đóng khi quạt dừng hoặc dòng khí đảo chiều.

Van VCD không tự đóng khi không khí chảy ngược, vì vậy không thể thay thế van một chiều.

2. Cấu tạo van VCD tay gạt tròn

Van có kết cấu tương đối đơn giản, gồm các bộ phận chính sau.

Thân van

Thân van có dạng ống tròn, thường được chế tạo từ:

tôn mạ kẽm;

inox;

thép có lớp phủ bảo vệ;

vật liệu khác theo môi trường sử dụng.

Hai đầu thân được kết nối trực tiếp với ống gió tròn trơn, ống tròn xoắn, măng xông hoặc phụ kiện tương ứng.

Chiều dày vật liệu cần được lựa chọn theo đường kính, áp suất và điều kiện vận hành. Thân quá mỏng có thể bị móp khi vận chuyển hoặc biến dạng khi lắp đai treo.

Cánh van

Van VCD tròn thường sử dụng một cánh có hình dạng gần tương ứng với tiết diện bên trong thân van. Khi cánh xoay, diện tích thông thoáng của đường gió thay đổi.

Cánh cần có độ cứng phù hợp để không rung hoặc cong dưới tác động của dòng khí. Khe hở giữa cánh và thân ảnh hưởng đến mức độ rò khí khi van ở trạng thái đóng.

Trục van

Trục đi xuyên qua thân và liên kết với cánh. Khi tay gạt chuyển động, trục quay theo và làm thay đổi góc cánh.

Trục cần được cố định chắc chắn, quay nhẹ và không bị lệch tâm. Van có đường kính lớn có thể cần tăng cứng cánh hoặc sử dụng trục có tiết diện lớn hơn.

Tay gạt và bộ khóa

Tay gạt được bố trí bên ngoài thân van, liên kết trực tiếp với trục. Cụm tay gạt thường gồm:

cần điều chỉnh;

đế hoặc cung chỉ thị;

vít khóa;

ký hiệu trạng thái đóng – mở.

Sau khi đạt lưu lượng yêu cầu, vít khóa giữ tay gạt và cánh tại vị trí đã điều chỉnh.

Cấu tạo phổ biến của van tay gạt tròn gồm thân, cánh, trục, bộ phận đỡ và tay điều khiển; sản phẩm thường sử dụng một cánh tròn thay vì hệ nhiều cánh như một số van vuông.

3. Van VCD tay gạt tròn hoạt động như thế nào?

Nguyên lý vận hành dựa trên việc thay đổi góc của cánh van so với hướng dòng không khí.

Khi van mở hoàn toàn

Cánh gần song song với hướng dòng khí. Diện tích thông thoáng lớn, tổn thất áp suất qua van tương đối thấp và lưu lượng trên nhánh có điều kiện tăng.

Khi van khép một phần

Cánh tạo vật cản trong đường ống, làm:

giảm diện tích thông thoáng;

tăng sức cản;

tăng chênh áp qua van;

tăng nhiễu động;

giảm lưu lượng trên nhánh.

Khi van gần đóng

Lượng khí đi qua giảm mạnh nhưng vận tốc cục bộ tại khe còn lại có thể tăng cao, dễ gây tiếng rít và rung cánh.

ASHRAE lưu ý rằng tiếng ồn khí động của damper tăng khi cánh khép dần, do sức cản và nhiễu động của dòng không khí tăng theo độ đóng của van.

Góc mở 50% không có nghĩa lưu lượng còn đúng 50%. Quan hệ giữa góc cánh và lưu lượng không tuyến tính, đồng thời phụ thuộc vào quạt, áp suất, kích thước đường ống và trạng thái của các van khác.

4. Vị trí lắp van VCD tay gạt tròn

Đầu nhánh ống gió

Đây là vị trí phổ biến nhất. Van được đặt sau điểm chia nhánh để điều chỉnh tổng lưu lượng đi vào từng khu vực.

Lắp van tại đầu nhánh giúp quá trình cân bằng thuận lợi hơn và hạn chế phải khép sâu thiết bị điều chỉnh gần cửa gió.

Trước hộp gió

Van có thể được lắp trên đoạn ống tròn hoặc ống mềm trước plenum box nhằm kiểm soát lưu lượng cấp đến cửa gió.

Cần bố trí đủ khoảng trống để thao tác tay gạt và không để lớp bảo ôn che kín bộ khóa.

Trên đường cấp khí tươi

Van dùng để phân phối lưu lượng khí ngoài trời đến từng phòng hoặc khu vực. Với hệ thống chỉ cần cân chỉnh một lần khi chạy thử, tay gạt là giải pháp đơn giản và kinh tế.

Nếu lượng khí tươi cần thay đổi liên tục theo CO₂, lịch hoạt động hoặc tín hiệu BMS, nên sử dụng van động cơ thay cho loại tay gạt.

Trên đường hồi gió

Van giúp cân bằng lượng không khí hồi từ các khu vực về FCU, AHU hoặc quạt hồi, hạn chế tình trạng một nhánh hút quá mạnh.

Trên hệ thống hút khí thải

Van có thể sử dụng cho các nhánh hút khí phòng vệ sinh, phòng kỹ thuật hoặc khu vực thông gió thông thường. Mối nối phải được xử lý kín để hạn chế mùi và không khí bẩn phát tán vào khoang trần.

5. Cách sử dụng và điều chỉnh van đúng kỹ thuật

Bước 1: Kiểm tra trước khi vận hành

Trước khi điều chỉnh, cần bảo đảm:

quạt hoạt động đúng chế độ;

hệ thống ống đã hoàn thiện;

cửa gió đã được lắp;

lọc gió không bị tắc;

cánh van quay tự do;

tay gạt có thể tiếp cận;

đường ống không có vị trí rò khí lớn.

Bước 2: Mở van ở trạng thái ban đầu

Các van thường được mở hoàn toàn trước khi đo sơ bộ. Kết quả ban đầu giúp xác định nhánh nào đang thừa hoặc thiếu gió.

Bước 3: Đo lưu lượng

Lưu lượng cần được đo bằng thiết bị phù hợp như chụp đo lưu lượng, máy đo vận tốc hoặc dụng cụ TAB chuyên dụng.

Không nên đánh giá chỉ bằng cảm giác tại cửa gió.

Bước 4: Điều chỉnh từng bước nhỏ

Nới vít khóa, xoay tay gạt một góc nhỏ rồi khóa tạm. Chờ dòng khí ổn định trước khi đo lại.

Các nhánh thừa gió được khép dần để tăng sức cản. Nhánh bất lợi nhất thường được giữ gần trạng thái mở hoàn toàn.

Bước 5: Khóa và đánh dấu vị trí

Khi đạt lưu lượng thiết kế, cần:

siết chặt vít khóa;

đánh dấu vị trí tay gạt;

ghi mã van;

lưu kết quả đo;

kiểm tra lại sau khi cân bằng các nhánh khác.

Việc điều chỉnh một van có thể làm thay đổi áp suất và lưu lượng của toàn mạng, vì vậy hệ thống thường cần được đo lại nhiều lần.

6. Lưu ý khi lựa chọn và lắp đặt

Chọn đúng đường kính

Đường kính van cần đồng bộ với kích thước ống. Van quá nhỏ làm tăng vận tốc và tổn thất; van quá lớn có thể khó điều chỉnh chính xác ở vùng góc mở nhỏ.

Chừa không gian thao tác

Tay gạt phải nằm ở phía có thể tiếp cận sau khi hoàn thiện trần. Cần tránh bố trí sát:

dầm;

tường;

máng cáp;

ống nước;

lớp bảo ôn quá dày.

Không làm méo thân van

Đai treo, vít liên kết hoặc măng xông không được ép thân van biến dạng. Thân bị méo có thể khiến cánh cọ vào thành ống và khó điều chỉnh.

Lắp đúng chiều và đúng vị trí

Van VCD cơ khí có thể không yêu cầu chiều dòng khí nghiêm ngặt như van một chiều, nhưng hướng lắp cần bảo đảm tay gạt dễ thao tác và không bị che khuất.

Hạn chế khép van quá sâu

Nếu nhiều van phải khép gần kín mới đạt lưu lượng, cần kiểm tra lại:

tốc độ quạt;

áp suất hệ thống;

kích thước đường ống;

cách chia nhánh;

kích thước cửa gió;

chế độ vận hành.

Khép sâu chỉ làm tăng tổn thất và tiếng ồn mà không xử lý được nguyên nhân thiết kế.

Không dùng thay van an toàn

VCD tay gạt tròn không thay thế cho:

van chặn lửa;

van khói;

van một chiều;

van cách ly kín;

van điều khiển tự động.

7. Van VCD tay gạt tròn phù hợp với hệ thống nào?

Sản phẩm phù hợp với các tuyến có lưu lượng được cài đặt chủ yếu trong giai đoạn chạy thử và ít thay đổi khi vận hành, chẳng hạn:

cấp gió điều hòa;

hồi gió;

cấp khí tươi;

hút khí phòng vệ sinh;

thông gió văn phòng;

thông gió chung cư;

khách sạn;

cửa hàng;

nhà xưởng;

phòng kỹ thuật.

Đối với hệ thống cần thay đổi lưu lượng thường xuyên, điều khiển từ xa hoặc phản hồi trạng thái, van động cơ là lựa chọn phù hợp hơn.

8. Giá van VCD tay gạt tròn phụ thuộc vào yếu tố nào?

Chi phí sản phẩm được xác định từ:

đường kính van;

chiều dài thân;

tôn mạ kẽm hay inox;

chiều dày vật liệu;

cấu tạo và độ cứng cánh;

loại trục và bạc đỡ;

tay gạt và cơ cấu khóa;

kiểu đầu nối;

yêu cầu gioăng hạn chế rò khí;

số lượng đặt hàng;

tiến độ và địa điểm giao hàng.

Khi yêu cầu báo giá, khách hàng nên cung cấp đường kính, vật liệu, chiều dày, số lượng, vị trí lắp và yêu cầu kết nối với đường ống.

9. Gia công van VCD tay gạt tròn tại Kaiyo Việt Nam

Kaiyo Việt Nam nhận gia công van gió VCD tay gạt tròn bằng tôn mạ kẽm hoặc inox theo đường kính của từng hệ thống. Sản phẩm được thiết kế để kết nối đồng bộ với ống gió tròn trơn, ống tròn xoắn, măng xông và các phụ kiện HVAC, giúp hạn chế sai lệch kích thước khi lắp đặt.

Van có kết cấu gọn, thao tác đơn giản, phù hợp với các nhánh cấp gió, hồi gió, khí tươi và hút thải. Tùy đường kính và áp suất, Kaiyo hỗ trợ lựa chọn chiều dày thân, cấu tạo cánh, trục và kiểu đầu nối phù hợp, đồng thời gia công theo bảng thống kê hoặc shop drawing của dự án.

Khách hàng chỉ cần gửi đường kính, số lượng, vật liệu, chiều dày và tiến độ để được tư vấn và lập báo giá.

Để chọn đúng loại van và cơ cấu điều chỉnh, bạn có thể đối chiếu so sánh van tay gạt và van trục vít và giá van gió VCD từ nhà sản xuất. Việc đối chiếu các nội dung này giúp lựa chọn đúng cơ cấu vận hành, phạm vi sử dụng và phương án đầu tư cho hệ thống. Bạn cũng có thể xem thêm thiết kế van gió tròn tay gạt trên website Gia Công Ống Gió Kaiyo.